Gebelik dönemi boyunca sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandık ve bu konu da bilinçlendik. Bu alışkanlığı doğum sonrasına da taşımamız büyük önem taşıyor.
Doğumdan sonra ilk altı ay süresince bebeğin fizyolojik ve psikososyal ihtiyaçlarını tek başına mükemmel bir şekilde karşılayan anne sütü, anne ve bebek bağının kurulmasında önemli rol oynar. Bebeğin ilk altı ay tek başına anne sütü ile beslenmesi, altıncı aydan sonra ek besinlerle birlikte anne sütü ile beslenmenin devam etmesi ve emzirmenin iki yaşın sonuna kadar sürdürülmesi, bebeğe sayısız yararlar sağlar.
Anne sütü ile beslenmenin yararları sadece bebeklik dönemiyle sınırlı kalmayıp, yetişkinlik dönemini de önemli oranda olumlu etkilemektedir. Bu nedenle sağlıklı yaşamın temellerinin atılmasında anne sütü ile beslenmenin önemi tartışılamaz.
Emzirme, bebeğin sağlıklı büyümesi ve gelişmesi için en uygun beslenme yöntemidir. Anne ile bebeğin sağlığı üzerinde biyolojik ve psikolojik bir etkiye sahiptir. Emzirme dönemindeki enerji ve besin öğeleri ihtiyacı gebelik döneminde olduğundan daha fazladır. Anne gebelikte dengeli beslenmişse, ihtiyaçlarını kısmen karşılayabilecek yağ deposuna sahiptir ve bu yağ deposunun kullanılması ile doğumu izleyen ilk haftalarda anne kilo kaybeder.
Emziklilik döneminde süt üretimi için gerekli olan enerji iki kaynaktan sağlanır:
Emzikli anne hem kendi vücudundaki besin öğeleri depolarını dengede tutmak hem de salgıladığı sütün karşılığı olan enerji, protein, mineral ve vitaminleri almak için yeterli ve dengeli beslenmelidir. Anne yetersiz ve dengesiz beslenirse kendi vücut depolarından harcar. Bu da sağlığının bozulmasına ve yetersiz süt salgılanmasına neden olur. Emzirme döneminde sağlıklı ve doğru beslenmek anne sütünün kalitesini arttırmakla beraber doğum sonrası kilolardan da kurtulmaya yardımcı olacaktır.
Sütü ile bebeğin besin ihtiyacını tamamen karşılayan bir anne günde ortalama 700-800 ml süt salgılar. Bu sütün karşılığı olan enerji ve besin öğeleri ihtiyacı emziklilik döneminde de normal gereksinmeye ek olarak emzirme ayına göre artırılmalıdır.
Hamilelikte Süt Yapan Yiyecekler Nelerdir?
Anne sütünü artırmanın en önemlisi sıvı desteği. Öncelikle bol bol su tüketmen gerektiğini söyleyelim. Eğer doğum sonrası süt yapan yiyeceklerle dengeli ve düzenli bir şekilde beslenirsen, ekstra bir problem söz konusu olmadığı sürece sütünün azalması söz konusu olmaz. Çaylar, meyveler, sebzeler, yeşillikler, baklagiller ve kuru yemişler anne sütü artıran yiyeceklerin başında geliyor. Şimdi bu gıdaların hangileri olduğuna dair detaya inelim (süt arttırdığı bilinen herhangi bir yiyecek veya içecek sizde gaz vb. problem yapıyorsa tüketimini sınırlayabilirsiniz).
- Süt yapan çaylar: Rezene çayı, ısırgan otu çayı (Doktoruna danışsan iyi olur. Çünkü sürekli içmek yerine, ara vererek tüketmen gerektiğini söyleyebilir.), papatya çayı, emziren anneler için özel üretim çaylar.
- Süt yapan pratik yemekler: Mercimek çorbası, brokoli çorbası/salatası, ıspanak yemeği, balık buğulama, fırında somon, yulaf kısırı.
- Süt yapan meyveler: Armut, ayva, incir, taze beyaz üzüm, dut. Komposto olarak tüketebilir ya da kurutup fırınlayarak da yiyebilirsin. Komposto tercih ettiğinizde ekstra şeker ilave etmeyin.
- Süt yapan içecekler: Alkali su, maden suyu, kayısı ve ayva kompostosu, malt içeceği, süt, ayran, kefir
- Süt yapan sebzeler: Isırgan, dereotu (Anne sütünü artıran mucize yiyecekler arasında sayılıyor!), kuşkonmaz, karalahana, ıspanak, bezelye, havuç… İster yemeklerini yap, ister salatalara koy, ister limon sık ye.
- Süt yapan baklagiller: Nohut, barbunya, mercimek, fasulye
- Süt yapan kuruyemişler: Ceviz, fındık, badem
- Süt arttıran diğer kaliteli besinler: Hurma, sarımsak, kimyon, çemen otu tohumu, fesleğen, yulaf, balık yağı. Kimyonu yemeklerinizin ve salatalarınızın üzerine ekerek tüketebilirsiniz.
Hamilelikte Süt Azaltan Yiyecekler Nelerdir?
Emziren anne beslenmesinde kaçınılması gereken gıdaların başında tuzlu olanlar geliyor. Tuz, anne sütünü azaltır. Bunun haricinde aşağıdaki yiyecekler sütü azaltanlar arasında sayılmaktadır:
- Salamura yaprak
- Konserve ürünler
- Turşu
- Şalgam
- Sirke
- Nişasta
- Nane ve maydanoz
Emzirme Döneminde Gaz Yapan Yiyecekler Nelerdir?
Bebeklerde gaz sancısı, emziren annelerin en büyük problemlerinden biri. Elbette bebeğindeki gaz sancısının tek nedeni, senin yediklerin değil. Fakat genellikle gaz sancısından kaynaklanan, uzun süreli ağlama nöbetleri olan kolik rahatsızlığının dahi süte gaz yapan yiyeceklerle bağlantısı olduğu düşünülüyor. İşte onlar:
- Kuru fasulye, nohut gibi baklagiller
- İçlerindeki sülfür nedeniyle karnabahar, brokoli, lahana
- Gazlı içecekler
- Elbette gazlı içecekler
- İnek sütü (bazı bebekler için) ve inek sütü ile yapılan yoğurt, dondurma ve peynirler
- Portakal, kavun, kiraz
- Pırasa, kereviz, enginar, barbunya
- Soğan ve sarımsak gibi besinler gaz yapıcı özellikleri ve anne sütünün tadını değiştirebilme özellikleri nedeni ile dikkatli tüketilmeli. Bazı bebekler bunların yarattığı tat farklılığını fark ederken bazıları ise fark etmeyebiliyor.
Emzirirken beslenme listesinde bu gıdalar kesinlikle olmamalı diye bir şey yok. Mesela portakal, bazı annelerde gaz sancısı yaparken sende yapmıyor olabilir. Hamile kalmadan önce de sende gaz yaptığını bildiğin yiyeceklerden uzak dur ve yukarıdaki besinleri bir dene, gaz yaparlarsa bırakırsın.
Bebeğinde Gıda Alerjisi Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Emzirdikten sonra bebeğinde şu durumları görüyorsan muhtemelen sütünden geçen bir besine karşı alerjisi olabilir:
- Kızarıklık
- Hırıltılı nefes
- Aşırı hırçınlık
- Kabızlık
- İshal
- Bağırsaklarda rahatsızlık
- Kusma
Böyle bir durumda birkaç hafta beslenme listenden şüpheli gıdaları çıkar, semptomların geçip geçmediğine bak. Bu arada çıkardığın yiyeceklerin yerine yenilerini koymayı da unutma!
Emzirme Döneminde Tüketmeniz Gereken Besin Ögeleri Nelerdir?
- Protein: Günde 60-70 gr proteine ihtiyacın var. Haşlanmış yumurta, balık, tavuk, kırmızı et ve baklagillerde bol bol protein var.
- Kalsiyum: Günde 1300 mgr kalsiyum alman gerek. Yağsız süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzelerden ihtiyacın olan kalsiyumu alabilirsin.
- Karbonhidrat: Enerjiye fazlasıyla ihtiyacın olan bu dönemde buğday, kepek veya yulaf ekmeği, makarna, pirinç pilavı ve kuskus yardımına koşacak.
- Demir: Günde 20 mgr demir, kansızlık ve yorgunlukla savaşmanda yardımcın olacak. Kırmızı eti ve baklagilleri beslenme programına mutlaka dahil et.
- Sağlıklı yağlar: Omega-3 ve omega 6 yağları, bebeğin zeka gelişimi için çok önemli. Balık, ceviz, keyten tohumu tüketmen gereken gıdalardan.
- Vitaminler ve mineraller: D vitamini takviyesine devam etmek için doktorunla görüşmende fayda var.
awsUrlImagepregnancy_tablo_1.png
Anne Sütü Artırıcı Örnek Beslenme Programı
awsUrlImagepregnancy_tablo_2.png
Sabah:
- 2 yumurtalı lor peynirli, bol dereotlu omlet
- Bir parmak kalınlığında peynir
- 5-6 zeytin
- 2 ince dilim tam buğday / çavdar / kepek ekmeği
- 2 dilim ananas
Ara Öğün:
- Rezene çayı
- 10 fındık
- 1 meyve
Öğle Yemeği:
- 4 köfte kadar et / tavuk / balık
- Fırınlanmış sebze
- 2 ince dilim tam buğday / çavdar / kepek ekmeği
Ara Öğün:
- Rezene çayı veya emziren anne içecekleri
- Beyaz peynirli tost
Akşam Yemeği:
- 1 kase çorba
- 8 yemek kaşığı sebze yemeği
- 1 kase yoğurt / 1.5 bardak ayran / 1 kase cacık
- Bol yeşillikli salata
- 2 ince dilim tam buğday /çavdar / kepek ekmeği veya 4-5 yemek kaşığı bulgur pilavı
Gece:
- 1 porsiyon meyve
- 1 kase yoğurt
- 2 ceviz
- Tarçın
Hamilelikte Beslenme İpuçları
- Yeterli düzeyde anne sütü üretimi için yeterli miktarda sıvı almaya özen gösterilmelidir. Günde en az 8-12 bardak sıvı alınması gerekir ve rezene, ıhlamur gibi bitki çayları ile takviye önerilir. Ancak emzirme döneminde yeşil çay tüketimi bebeğin uyku kalitesini etkileyeceği için önerilmez. Çünkü yeşil çayın kafein oranı yüksektir.
- Gün içerisinde 3 ana öğün 3-4 ara öğün şeklinde beslenmelisiniz.
- Bebekler doğduğunda ilk 10-12 gün anne sütü olgunlaşana kadar saate ve hangi memeyi emzirdiğinize bakmaksızın sık sık emzirilmeli.
- Emzirme döneminde suyun yanı sıra besin değeri yüksek süt ve meyve suyu gibi içecekler tercih edilmelidir. Süt ve meyve suyu aynı zamanda diğer besin öğelerinin tüketimini de karşılayacağından, anne sütü verimliliğini de etkileyecektir. Örneğin; süt tüketimi kalsiyum, meyve suyu ise C vitamini takviyesi sağlayacaktır. Meyve suyunun şekersiz olmasına ve bekletilmemesine dikkat edelim.
- Emzirme döneminde zayıflama diyeti, şok diyetler, düşük kalorili diyetler yapılmamalıdır. Bu dönemde enerji alımı günlük 1800 kalorinin altına düşerse, vücut için gerekli olan besin öğeleri yeterli düzeyde alınmamaktadır. Bu durum anneyi halsizleştirebilir ve süt üretimini olumsuz etkileyebilir. Özellikle emziklilik döneminin başında düşük kalorili bir diyet uygulaması süt yapımını azaltmakta ve sütün besin değerini olumsuz etkilemektedir.
- Emzirme döneminde alkol ve sigara kullanılmamalıdır.
- Soğan, sarımsak, brokoli, kabak, karnabahar, acı baharatlar veya kuru baklagiller anne sütünün tadını değiştirebilir. Bu durum bazı bebeklerde huzursuzluk (gaz oluşturması, emmeyi reddetme gibi) yaratırken, bazıları hiç fark etmeyebilir. Bebeğinizde ciddi birtakım huzursuzluklar gelişirse, bu tür besinler ya daha az sıklıkla tüketilmeli ya da hiç tüketilmemelidir.
- D vitamini, besinlerde yeterli miktarda bulunmamaktadır. Ancak güneş ışınlarının doğrudan cilde yansımasıyla sağlanır. Bu nedenle emzikli anne ve bebek güneşten yeterince faydalanmalıdır.
- Yemeklerde mutlaka iyotlu tuz kullanılmalıdır.
- Sebze ve meyveler, bol su ile yıkanmalıdır.
- Hazır besin tüketiminden kaçınılmalıdır.
- Demir emiliminin azaltılmasını önlemek adına çay tüketimi azaltılmalı, eğer tüketilecekse yemeklerden 2 saat önce veya sonra olmalıdır.
- Hazır meyve suları, gazoz ve kolalı içecekler yerine, taze sıkılmış meyve suları veya süt grubundan ayran, kefir gibi sağlıklı içecekler tercih edilmelidir.
- Şeker boş enerji kaynağı olduğundan, şeker yerine kan yapıcı pekmez tüketilmelidir.
- Hekim önerisi olmadan ilaç kullanılmamalıdır.
- Emzirme döneminde ilk 10 gün çiğ süt, çiğ sebze meyve tüketilmemelidir. Süt muhallebi şeklinde, meyve ise komposto veya meyveli muhallebi şeklinde tüketilmelidir. Çiğ süt, çiğ sebze ve meyveler bebeğe gaz yapabilir. Kuru baklagiller de ilk 10 gün tüketilmemelidir. Özellikle, kuru baklagil çorbaları daha çok gaz yapıcıdır.
- Kafeinli içecekler tüketilmemelidir (kahve, yeşil çay vb.) Kafein içeriği sebebiyle, bebeğin uyku kalitesini etkilediği için önerilmez! Ayrıca ilerleyen zamanlarda bebeğinizde reflüye bağlı diğer hastalıkların ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
- Salam, sosis, sucuk gibi katkı maddesi içeren diğer hazır besinler mümkün olduğu kadar yenilmemelidir.
- Fast food ve içeriği bilinmeyen besinler tüketilmemelidir.
- Haftada en az 2 kez balık tüketmeyi ihmal etmeyin. Omega 3 kaynağı olan balık, anne sütünün kalitesine destek olur. Izgara, buğulama veya fırında tercih edebileceğiniz balığın taze ve mevsiminde olduğundan emin olun.
- Her gün 1 adet yumurta tüketmeye özen gösterin. Yumurta en kaliteli protein kaynağı besindir. Yumurtanız halanmış, omlet veya menemen şeklinde olabilir.
- Süt grubu besinlere gerekli önemi verin. Protein ve kalsiyum ihtiyacı için her gün en az 1 bardak süt tüketmeye özen gösterin (Günlük ihtiyaç tüm besinlerde olduğu gibi kişiden kişiye değişkenlik gösterir). Gaz şikayetine sebep olursa laktozsuz sütleri tercih edilebilirsiniz. Kahvaltıda peynir; öğle ve akşam yemeklerinde de yoğurt tüketmeyi ihmal etmeyin. Sindirim sisteminizin sağlığı için probiyotik özellikte olan kefir i her gün 1 bardak içmeyi alışkanlık haline getirin.
- Tahıl grubu besinleri unutmayın. Pilav, makarna, ekmek gibi tahıl grubu besinleri her öğün yeterli miktarlarda tüketin. Tam tahıllı olanları tercih edebilirsiniz.
- Yeterli protein aldığınızdan emin olun. Yumurta, süt ürünlerine ek olarak; Et, tavuk, köfte, hindi eti gibi et grubu besinleri, kişiden kişiye değişmekle birlikte; gün içerisinde ortalama 5 köfte kadar tüketmiş olmalısınız.
- Haftanın en az 2 günü bitkisel protein kaynağı olan kuru baklagil yemeği tüketilmelidir. Gaz şikayetlerini azaltmak adına düdüklü tencerede pişirilmeli, haşlama veya pişirme suyu tüketilmemeli ve kimyon eklenmelidir. Tüm bunlara rağmen gaz şikayetine sebep oluyor ve süt yoluyla bebeğe de geçiyorsa bir süre ara verilmelidir.
- Haftanın en az 2 günü bitkisel protein kaynağı olan kuru baklagil yemeği tüketilmelidir. Gaz şikayetlerini azaltmak adına düdüklü tencerede pişirilmeli, haşlama veya pişirme suyu tüketilmemeli ve kimyon eklenmelidir. Tüm bunlara rağmen gaz şikayetine sebep oluyor ve süt yoluyla bebeğe de geçiyorsa bir süre ara verilmelidir.
- Yemeklerde iyotlu tuz kullanın. Doğal besinlerle sağlanamayan iyot, ancak iyotlu tuz kullanımıyla anne sütünden bebeğe geçer.
- Tatlı tercihlerinize dikkat edin. Tatlı ihtiyacınızı kuru meyveleri meyve tatlıları, hafif sütlü tatlılar, aşure gibi besin değeri yüksek olan tatlı alternatifleri ile karşılayın.
- Açık çay, kafeinsiz kahve, ıhlamur, nane, papatya gibi bitki çaylarını tercih edebilirsiniz. Şekersiz içmenizi öneririm.
- Her gün en az 1 avuç kırmızı renkte meyve veya sebze tüketin! Kırmızı renkli sebze ve meyveler, rengini ‘likopen’ ve ‘antosiyanin’ olarak adlandırılan doğal pigmentlerden alırlar. Kırmızı renk grubunda domates, karpuz, kuşburnu, çilek, kırmızı ahududu, greyfurt, nar, kırmızıbiber, kızılcık bulunur. Gün içerisinde kırmızı besin tükettiğinizden emin olun.
- Her gün en az 1 avuç turuncu renkte meyve veya sebze tüketin! A vitamininden zengin olan sarı-turuncu renkteki besinler, vücudu harekete geçirir; bağışıklık sistemini güçlendirir. Sarı-turuncu renk grubunda yer alan meyve ve sebzeler: Bal kabağı, Havuç, Şeftali, Kayısı, Kavun, Mango, Nektarin, Portakal, Mandalina, Trabzon hurması, Muşmula, Malta eriği (yenidünya), Ananas, Papaya, Limon, Sarı biber, Tatlı patates, Mısır ve Sarı domatestir. Aman turuncuyu unutmayın.
- Her gün en az 1 avuç yeşil renkte meyve veya sebze tüketin! Yüksek C vitamini içerikleri ile dikkat çeken yeşil grupta yer alan meyve ve sebzelere de beslenmemizde gereken önemi vermeliyiz. Bunlar: Yeşil üzüm, Yeşil erik, Kivi, Lime, Yeşil soğan, Avokado, Brokoli, Karalahana, Marul, Roka, Taze nane, Dereotu, tere, Kuzukulağı gibi tüm otlar, Taze fasulye, Kabak, Yeşil dolmalık biber, Yeşil sivri biber, Kuşkonmaz, Bezelye, Brüksel lahanası, Salatalık, Ispanak, Pazı, Hardal, Semizotu, Tere ve diğer tüm yeşil yapraklı sebzelerdir. Yeşilsiz asla!
- Her gün en az 1 avuç mor renkte meyve veya sebze tüketin! Çok güçlü antioksidan olan antosiyaninlerden zengin bu renk grubunda: Patlıcan, Kırmızı pancar, Mor lahana, Kırmızı soğan, Mor/kırmızı turp ,Böğürtlen, Siyah ahududu, Yabanmersini, İncir, Mor erik, Kuru erik, mor / kırmızı / siyah üzüm, Vişne, Kiraz, Kuş üzümü, Siyah dut, Kuru üzüm, Kan portakalı bulunur. Mor renk meyve tabaklarınızdan, salata kaselerinizden eksik olmasın.
- Her gün en az 1 avuç beyaz renkte meyve veya sebze tüketin! Kaliteli posa içerikleriyle dikkat çeken; dolayısıyla sindirim sistemi dostu olan bu grupta Muz, Elma, Armut, Ayva, Karnabahar, Beyaz lahana, Sarımsak, Soğan, Zencefil, Mantar, Patates, Turp, Yer elması, Hindiba, Kereviz, Enginar ve Pırasa bulunur. Beyaz rengi de sofralarımızdan eksik etmeyin.

