DEHB, çocuklarda hiperaktiviteye ve odaklanma eksikliğine neden olan bir davranış bozukluğudur. DEHB olan çocuklar çoğu zaman hızlı ve düşünmeden hareket ederler. Bir ödevi veya talimatı anlayabilirler, ancak çevresel veya zihinsel dikkat dağınıklıkları nedeniyle takip etmekte zorlanabilirler. Araştırmalara göre, DEHB en yaygın çocukluk çağı ruh sağlığı bozukluğudur. Birçok DEHB semptomu yaşla birlikte azalır, tedaviye de iyi yanıt verir. DEHB'li birçok çocuk düşme ve yaralanma riski altında olduğundan, erken teşhis çocuğunuzun sağlığını korumasına yardımcı olabilir.
DEHB'nin üç türü
Ağırlıklı olarak hiperaktif-dürtüsel tip. Bu tip DEHB'li çocuk her zaman hareket halindedir - kıpır kıpır, kıvranır, koşar, oturduğu yerden fırlar. Sık sık cevapları ağzından kaçırır, diğerlerinin sözünü keser ve sırasını bekleyemez.
Ağırlıklı olarak dikkatsiz tip. Bu çocuk genellikle sessizce oturmakta zorluk çekmez ve başkalarıyla iyi geçiniyor gibi görünür, ancak aslında dikkatini vermez. Okul çalışmalarından oyuna kadar her türlü etkinliğe odaklanmada zorlanır.
Kombine hiperaktif-dürtüsel ve dikkatsiz tip - en yaygın tip - her iki davranışın unsurlarına sahiptir.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite neden olur?
DEHB'nin kesin nedenleri bilinmemektedir, ancak bilim adamları beynin davranışları ve öz kontrolü düzenleyen bölümlerinin sebep olduğunu düşünüyor. Cinsiyet ve genetik de bir rol oynayabilir: Erkeklerin kızlara göre iki kat daha fazla DEHB riski var. Ayrıca ailede DEHB varlığı, çocuğunuzun da olma riskini artırır. Diğer risk faktörleri şunlardır:
Akıl sağlığı bozukluğu olan bir kardeşe veya ebeveyne sahip olmakAsperger sendromu, yüksek işlevli otizm olarak da tanımlanan daha hafif bir otistik bozukluk şeklidir. Asperger'li çocuklar genellikle zekidir ve müzik, matematik veya sanatta üstündür. Birçoğu dokunmaya ve seslere karşı aşırı duyarlıdır. Genellikle oldukça konuşkandırlar, özellikle takıntılı hale geldikleri konular hakkında kendi kendilerine konuşurlar. Asperger'li çocuklar genellikle sosyal olarak etkileşimde sorun yaşama eğilimindedirler.Acı veren duyguların boşaltılamaması, duyguların bastırılması (ağlamak isteyen bir bebeğe emzik verip hemen susturmak gibi…)Eski binalarda çoğunlukla boya ve borularda bulunan kurşun gibi çevresel toksinlere maruz kalmakAnnenin hamilelik sırasında alkol kullanması veya sigara içmesiAnnenin hamilelik sırasında poliklorlu bifeniller (PCB'ler) gibi çevresel zehirlere maruz kalmasıErken doğum2 yaşından önce ciddi kafa yaralanmalarıBazı gıda renklendiricileri ve koruyucularıDikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtileri
Küçük çocuklar aktiftirler, yakacak dopdolu enerjiyle bir aktiviteden diğerine koşarlar. Peki süper aktif bir çocuk ile DEHB'li bir çocuk arasındaki farkı nasıl anlarsınız?
Dikkat edilmesi gereken önemli bir fark şudur: DEHB'si olmayan yüksek enerjili, aktif çocuklar gerektiğinde oyuncakları bir kenara koymaya, yapboz yapmaya veya bir hikaye için hareketsiz oturmaya odaklanabilirler. DEHB olan çocuklar ise bunu yapamaz. En az altı ay süreyle, birden fazla ortamda, günlük aktivitelerini ve ilişkilerini büyük ölçüde bozan davranışlar sergilerler. Diğer belirtiler şöyledir:
Konsantre olmakta veya odaklanmakta güçlük çekerlerVar olan konuyla ilgili olmayan şeyler hakkında konuşur veya düşünürlerYapmak istemediği işlerden yalan söyleyerek ya da sinirlenerek kaçınırlarDinlemiyor gibi görünürlerİşleri zamanında organize etme, planlama ve bitirme konusunda zorluk yaşarlarOyuncaklar, kalemler ve okul ödevleri gibi ihtiyaç duyduğu şeyleri sıklıkla kaybederlerYeni veya farklı ortamlarda, durumlarda davranışlarını kontrol etmekte zorlanırlarSürekli hareket halindedirler, yüksek hızda çalışan bir motor gibi sürekli kıpır kıpır..Sabit oturamazlar (her şeye dokunur, kalemini hafifçe vurur veya ayaklarını kıpırdatır)Her zaman konuşurlar (tipik bir konuşkan çocuktan çok daha fazla)Genellikle konuşmaları ve oyunları keserlerHiç sessizce oynayamazlarSabırsız ve müdahalecidirlerDikkat eksikliği ve hiperaktivite tedavisi var mı?
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu doğru ve erken tanı konulduğunda son derece hızlı ve kolay tedavi edilebilen bir bozukluktur. İlaç tedavisi, anne-baba eğitimi, bireysel görüşme, aile tedavisi ve grup tedavisi Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun tedavisinde sık olarak kullanılan yöntemlerdir. Çocuk Psikiyatristi tarafından bu tedavi yöntemlerinden hangilerinin kullanılacağına karar verilirken kişinin bireysel özellikleri göz önünde tutularak seçim yapılır. Peki ebeveynler neler yapabilir?
Çocuğunuza fazla enerjiyi yakmak için bolca zaman verin: oyun alanına tırmanmak, jimnastik yapmak, üç tekerlekli bisiklete binmek veya top oynamak gibi.Çocuğun duygu ve düşüncelerinin anlaşılması ve ona uygun yöntemle çözüm üretmeleri konusunda rehberlik etmelisiniz.Çocuğa tutarlı ve güvenli sınırlar dahilinde yaşama alışkanlığı kazandırmak konusunda ödül vb. yöntemleri kullanabilirsiniz.Çocuğunuzun yeterince uyuduğundan emin olun. Küçük çocukların 11 ila 14 saat uykuya ihtiyacı vardır. Pek çok çocuğun davranış sorunları genellikle aşırı yorgun olmanın sonucudur. Biz büyükler yorulduğumuzda yavaşlarken, yorgun çocuklar hızlanıyor ve hiperaktif oluyorlar.Çocuklar bazen aç oldukları için olumsuz davranırlar, bu yüzden çocuğunuza iyi bir kahvaltı ve yemek hazırlayın. Yumurta gibi yüksek proteinli yiyecekleri tercih edin.Zaman tanıyın. Bazı çocukların yeni bir etkinliğe geçiş yapmak için daha fazla zamana ihtiyacı vardır. Örneğin çocuğunuz okula gidiyorsa arkadaşlarıyla oynamak veya “okul moduna” geçmek için fazladan zamana sahip olmak ihtiyacı olan tek şey olabilir, erken gitmeyi deneyin.Çocuğunuzun bir beceride ustalaşamaması onun öfkesini tetikliyorsa, o beceriyi evde uygulayın. Evde alıştırmalar yapın. Çocuğunuzun en sevdiği peluş hayvanları, kardeşlerini toplayın, okulda veya dışarda zorlandığı rutinleri uygulayın.Dikkat süresini uzatmaya çalışın. Çocuğunuz oturup çizim yapmak veya yapbozla oynamak gibi sessiz bir aktiviteyi 10 dakika boyunca yapamıyorsa, 2 dakika ile başlayın. Süreyi kademeli olarak uzatın. Onu takdir ettiğinizden emin olun hatta onu bir çıkartma ile ödüllendirebilirsiniz.Duygularını ifade etmesine destek olun. Anne-babaların çocukların hangi duygu olursa olsun (gülmek, ağlamak, öfkelenmek gibi) kendilerini ifade etmelerine teşvik etmesi olası hiperaktivite/dikkat eksikliği/parmak emme/tırnak yeme belirtilerini azaltabiliyor. Duygularını mümkün olan en saf haliyle dışa vurmasının gerginliği azaltan sağlıklı bir boşaltım mekanizması olduğunu unutmayın.Bebeğinizi sallamak, hoplatmak, onunla aktif olarak ilgilenmek ruhsal gelişimi açısından yararlı olsa da bu uyaranları, bebeklerin ağlama ihtiyaçlarını ortadan kaldırmak için yapmamaya özen gösterin. O ilgiyi ağlamadan önce göstermeye özen gösterin. Çünkü yanlış zamanlarda verilen hareket uyaranları, ağlama ihtiyacını bastırmasına neden oluyor. Bu çocuklarda, yaşamının ilerleyen zamanlarında karşılaştıkları ve ağlamaya ihtiyaç duydukları zorluklarda aşırı hareketlilik (ya da parmak emme, tırnak yeme) duyguları kontrol altında tutmanın bir yolu haline geliyor.
