Gerçek şu ki, her çocuk her yaşta disiplin sorunları yaşar ve bunlarla nasıl başa çıkacağımızı bulmak bize bağlıdır. İhtiyacımız olan şey, küçüklerimizin saygılı, şefkatli ve iyi huylu olarak büyümelerini sağlamak.
Temel kurallar
* Hepimiz bu işte beraberiz. En başından itibaren çocuklarınıza ailenizin karşılıklı bir destek sistemi olduğunu öğretin.
* Saygı karşılıklıdır. Erkenden iyi bir örnek oluşturun: Çocuğunuz size bir şey söylemeye çalıştığında, yaptığınız şeyi durdurun, dikkatinizi odaklayın ve dinleyin. Daha sonra aynı nezaketi ondan talep edebilirsiniz.
* Kurallar ve işler konusunda tutarlı ve tereddütsüz olun. Olması gerekenlerden taviz vermeyin. Tutarlı olmak, çocuğunuza ondan sorumlu davranış bekleyecek kadar önem verdiğinizi öğretir.
* Genellikle çocuklarımızı hayal kırıklığına uğratmaktan veya üzmekten çok korkarız. Bir çocuk, bir oyuncağı paylaşmak ya da sırasını beklemek zorunda kalmanın verdiği hayal kırıklığının acısını hiç yaşamadıysa, gelecekteki mutlulukları için çok önemli olan psikolojik beceriler geliştirmeyecektir.
İpuçları:
* Bebeğinizin ihtiyaçlarına cevap vermek, onu aşırı talepkâr veya `şımarık` yapmaz. Bunun tersi doğrudur: Çocuğunuza mümkün olduğu kadar çok sevgi ve ilgi vererek, onun uyumlu ve iyi huylu bir insan olmasına yardımcı olursunuz. Bu güven, uzun vadede çocuğunuzun isteklerini ve ihtiyaçlarını ciddiye aldığınızı bilerek daha güvende ve daha az endişeli hissedeceği anlamına gelir. Daha sonra sınırlar koyma ve kurallar koyma zamanı geldiğinde size güvenecektir.
Gerçek hayat uygulaması: 4 aylık bebeğiniz yarım saat önce emzirmiş olmanıza rağmen ağlıyor. Kayınvalideniz ağlamasına izin verin diyor. Yanlış! Ağlayarak size ne olduğunu bilmeseniz bile bir şeye ihtiyacı olduğunu söylüyor. Onunla yürümeyi, onu tekrar emzirmeyi veya ona şarkı söylemeyi deneyin. Onun yanında olacağınızı bilmesi gerekiyor.
* Hepimiz gibi küçük çocuklar da yaparak öğrenir. Bebeğiniz bezelye kâsesini mama sandalyesi tepsisinden attığında, bunun nedeni ne olacağını merak etmesidir, sizi üzmek ya da temiz mutfak zemininizi bozmak istediği için değil. Bununla birlikte, küçük çocuğunuz tehlikeli bir şeye kalkışırsa kesinlikle buna seyirci kalmayın. Anlamak için çok küçük olsa bile, çocuğunuza ne yaptığınızı her zaman açıklayın.
Gerçek hayat uygulaması: 8 aylık bebeğiniz en sevdiğiniz kolyeyi tutup boncukları çiğnemeye çalışıyor. Elinden kibarca alın ve kolyenizin çiğnemek için olmadığını açıklayarak bir kenara koyun. Ardından bebeğinize bir diş kaşıyıcı veya başka bir çiğnenebilir oyuncak verin, `İşte bunu çiğneyebilirsin bebeğim` deyin.
* Olumluyu vurgulayın. Çocuğunuza, yalnızca yanlış bir şey yaptığında konuşmak yerine, olumlu davrandığında da takdirlerinizi söyleyin. Kötü davranışları cezalandırmak yerine iyi davranışları ödüllendirme alışkanlığı kazanmak her zaman daha etkilidir.
Gerçek hayat uygulaması: Uyku zamanı, potansiyel bir savaş alanı. Küçük adımları bile överek başlayın: `Senden istediğimde bloklarınla oynamayı bırakman harika. Bu, fazladan zamanımız olduğu ve bir hikâye okuyabileceğimiz anlamına geliyor. Hemen uzanırsan, daha fazla zamanımız olur ve iki hikâye okuyabiliriz.` Uyku zamanı rutininde yaptığı her iyileştirmeyi övmeye devam edin, hikâyeler veya şarkılar gibi ödüllerle buna değdiğini hissettirin.
* Çocuğunuzdan yardım isteyin. Çocuklar dünyaya yardımsever ve işbirlikçi olmaya programlanmış olarak geliyorlar. Ebeveynler olarak tek yapmamız gereken bu doğal eğilimden yararlanmaktır. Çocuğunuzu evdeki günlük işlere dâhil edin, böylece herkesin birlikte çalıştığını öğrensin. Sebze yıkamak, köpeği beslemek veya çamaşırları ayırmak gibi. Çocuğunuza en önemli yaşam becerilerinden biri olan yardımcı olmayı öğretiyorsunuz. Ruhsal olarak en sağlıklı kişilerin başkalarına hizmet etmeyi öğrenmiş kişiler olduğunu defalarca gördük.
Gerçek hayat uygulaması: Kötü şöhretli çöküşlerin yaşandığı market koridorunu ele alalım. Çocuğunuz market arabasından çıkmak için kıpırdadığında, bir kutu kuru üzümü tutup `Yemek için yiyecek almalıyım ve bana yardım etmene ihtiyacım var` diyebilirsiniz. Ardından kutuyu ona verin ve alışverişi ona yaptırın. Ayrıca ondan `dedektif` olmasını isteyebilir ve raftaki en sevdiğiniz yiyecekleri tespit etmenize yardımcı olmasını isteyebilirsiniz.
* Yukarıdaki bezelye örneğine geri dönersek, tasını şakacı bir şekilde yere atan bir bebek ile annesinin veya babasının temizlemesi için bir karmaşa yarattığını bilen küçük bir bebek arasında fark vardır. Bu dönüm noktası, çocuğunuz, genellikle ilk doğum günü civarında, yapmaması gereken bir şeyi yaptığını bilme yeteneğine sahip olduğunda gerçekleşir. Gözlerindeki o parıltıyla size bakıp ardından bezelyeleri attığında, bir şeyler yapmanın zamanının geldiğini bilirsiniz. Yaptığınız şey eylemleri için sorumluluk alma kavramını öğretmeye başlamak.
Gerçek hayat uygulaması: Küçük çocuğunuz mama sandalyesinin altında ortalığı epey karıştırdı. Yemek yemeyi bitirdiğinde, onu kaldırın, yere koyun ve bezelyelerden birazını vermesini isteyin. Onunla ne yaptığınız hakkında konuşun: `Tamam, bezelyeleri attık, bu yüzden şimdi temizlememiz gerekiyor.`
* Çocuk dilinden konuşun. Çocuğunuzun doğru olanı yapmasının ya da yapmaması gerekeni yapmayı bırakmasının sırrı, onun gerçekten anlayabileceği bir şekilde iletişim kurmak kadar basit olabilir. Pediatri uzmanı Harvey Karp, ebeveynlere küçük çocuklarının seviyesine inmelerini ve bunu gerçekten çok basit tutmalarını söylüyor.
Gerçek hayat uygulaması: Küçük çocuğunuz, arkadaşının elinden bir kamyonu çeker. Çocuğunuzu kenara çekip yaptığı şeyin neden yanlış olduğunu açıklamaya çalışmak yerine, ona ne düşündüğünü ve hissettiğini yansıtmak için birkaç dakika ayırın: `Kamyonu istiyorsun.` Çocuğunuzun duygularını doğrulamak onun sakinleşmesine yardımcı olacaktır ve onu dinleyecek kadar sakinleştiğinde disiplin mesajınızı iletebilirsiniz. Ama yine de, ona sadeleştirilmiş versiyonu sunun: `Tutmak yok, kapmak yok, arkadaşının sırası.` Not: Bu ilk başta aptalca gelebilir, ancak işe yarayacaktır.
* Öfkeyi yönetin. Uzmanlar, küçük çocukların öfke nöbetine eğilimli olduğunu çünkü henüz duygularını kontrol edemediklerini söylüyor. Öfkeler, çocuklar istediklerini alamadıklarında ve sinirlendiklerinde olur. Bu durumda birinci adım, onun için en iyi olan şekilde çocuğunuzun sakinleşmesine izin vermektir. Onu tutmanıza izin verirse, sarılın ve susana kadar kucağınızda hafif sallayın. Duygusal fırtınası geçene kadar onunla olanlar hakkında konuşmaya çalışmayın. Ama bittiğinde, yapılan hataları düzeltmenin zamanı geldi.
Gerçek hayat uygulaması: Küçük çocuğunuz giyinmek istemedi ve odanın etrafına oyuncak arabalar fırlattı. Durumu stabil olduğunda, onu oyuncak arabalara götürün, sakin ama kararlı bir şekilde onları alma zamanının geldiğini, onların da değerli olduğunu ve atmamak gerektiğini söyleyin. Sevgi ve şefkati sadece canlılara değil cansızlara da göstermelerini teşvik edin.
* `Hayır`, birçok çocuğun söylemeyi öğrendiği ilk kelimelerden biridir ve hemen hemen en sık söyledikleri kelime haline gelir. Ebeveynlerin bildiği gibi, sürekli olumsuzluk ve reddetmeler biraz yorucu olabilir. Kulağa tuhaf gelse de, `sonsuz hayırları` önlemenin bir yolu, çocuğunuz söylediğinde `hayır`ı ciddiye almaktır. Sonuçta, insanların dinlemediğini düşündüğümüzde hepimiz kendimizi tekrar etme eğilimindeyiz, değil mi? Bu arada, çocuğunuz çok hayır diyorsa, siz de ebeveynlik yaparken gerçekten gerekmedikçe `hayır`` demediğinizden emin olun.
Gerçek hayat uygulaması: Küçük çocuğunuz kirli bir bebek beziyle etrafta koşuyor, ancak durmayı reddediyor ve değiştirmenize izin vermiyor. Bebeğinin bez değiştirilmesini isteyip istemediğini sorarak başlayın ve hayır derse tamam deyin ve bir süre bırakın. Beş dakika bekleyip tekrar sorun ve bir hayır daha alırsanız tekrar bekleyin. Genellikle üçüncü kez sorduğunuzda, rahatsız olduğunu fark eder ve bir evet alırsınız. Hayırlarına ne kadar saygı duyarsanız, o kadar az kullanırlar.
* Mola en iyi bilinen disiplin taktiklerinden biridir, ancak aynı zamanda tartışmalıdır. Bazı uzmanlar, okul öncesi çağındaki çocuklar için çok cezalandırıcı olduğunu düşünüyor. Bazı çocuklar için molalar o kadar üzücü olabilir ki, önlemek istediğiniz bir şey olan öfke nöbetlerini tetikleyebilir Bunu önlemek için, molaları ikiniz için de kısa bir soğuma periyodu olarak değerlendirin. (Bir dakika veya daha az muhtemelen 2 yaşındaki bir çocuk için yeterince uzundur. Çocuğunuz en az 3 yaşına gelene kadar yılda bir dakika kılavuzunu kullanın.) Küçük çocuğunuza, `Şu anda ikimiz de çok kızgınız ve sakinleşmemiz gerekiyor` diyerek zamana en az onun kadar ihtiyacınız olduğunu bildirin. Evinizin bir alanını çocuğunuz için sakinleştirici bir yer olarak belirleyin ve siz kendi odanıza giderken onu bir dakikalığına oraya gitmesi için yönlendirin.
Başka bir olasılık: Yan yana oturarak birlikte mola verin.
Gerçek hayat uygulaması: Öfkelendiniz ve bugün tatlı yok diye bağırdınız ve şimdi çocuğunuzun kurabiye çığlıkları sizinkinden sadece biraz daha yüksek. İkinizin de birbirine bağırmasının uygun olmadığını açıklayın, bu yüzden ikinizin de sakinleşmesi gerekiyor. Onu sakinleştirici alanına götürün ve sonra kendi başınıza oturun. Öfkesi dindiğinde, istediğini elde etmek için kriz geçirmenin doğru olmadığını ve bu yaşadığınız gerginlik için üzgün olduğunu açıkla.
* Çocuklar, olumlu pekiştirmeye sitem ve cezadan çok daha iyi tepki verirler. Ayrıca düzeni ve net beklentileri severler. Her zamanki kuralları tersine çevirerek bu sistemi daha da etkili hale getirebilirsiniz: İyi davranış için ödül vermek yerine, kötü davranış için onları alın!
Gerçek hayattan uygulama: Çocuğunuzun sevdiği birkaç şeyi günün ödülleri olarak bir kavanoza veya kutuya koyun. Sonra bir kâğıda üç gülen yüz çizin ve kavanoza bantlayın. Çocuğunuz bir kuralı çiğnerse veya başka bir şekilde olumsuz davranış yaparsa, gülen yüzün üzerini çizersiniz ve kavanozdan bir ödül kaybolur.
* Sonuçları öğretin ve iş birliği yapın. Davranış problemleriyle başa çıkmak için çocuğunuzu bir çözüm bulmaya dâhil edin.
Gerçek hayat uygulaması: 7 yaşındaki çocuğunuz evde bir top fırlatırken bir lambayı kırıyor. Bunu yapmaması gerektiğini söyleyerek onu azarlamak yerine, hatasını düzeltmenin kendisine bağlı olduğunu söyleyin. Yapabiliyorsa, lambayı tekrar yapıştırmasını sağlayın - yapamıyorsa, yeni bir lamba almak için para kazanmak için ekstra işler yapabilir.



